«Безнең авылда чит кешеләр юк»

Чертуштагы фельдшер-акушерлык пункты мөдире Миләүшә Миңнулла кызы Шәрифуллина 35 ел якташларының сәламәтлеге сагында. 1991 елның апрелендә Чистай медучилищесын тәмамлаганнан соң ул туган ФАП бусагасын атлап керә һәм шуннан бирле бу эш һөнәр генә түгел, ә тормышының бер өлешенә әверелә. Без Миләүшә Миңнуловна белән бүген «Демография» проекты кысаларында өлкәннәрне ничек кайгыртулары һәм, озын гомерлелекне саклап калырга нәрсә ярдәм итүе турында сөйләштек.

- Миләүшә Миңнуловна, сезнең өчен озын гомер нигезе нәрсә ул?

 - Барыннан да элек — үз сәламәтлегең турында кайгырту. Бу «Демография» милли проектының «Өлкән буын» программасының төп юнәлеше. Бездә өлкән яшьтәге пациентлар күп, һәм без аларны игътибар үзәгенә алырга омтылабыз. Биредә даими профилактик медицина тикшерүе һәм диспансеризация төп рольне уйный. Стандарт тикшерүләрдән тыш, алар өстәмә тикшерү ысулларын да үз эченә ала, бу хроник һәм йогышлы авыруларны иртә диагностикалау өчен, шулай ук аларның үсеш куркынычы факторларын ачыклау өчен бик мөһим.

- Чертушта өлкәннәр белән эшләү системасы ничек төзелгән? Күп кенә әбиләр һәм бабайлар ахырга кадәр түзәләр һәм зарланмыйлар бит. Сездә беренче чиратта өйләренә барып тикшерергә тиешле кешеләрнең исемлеге бармы?

— Ай саен без 65 яшьтән өлкәнрәк сигез кешене Яңа Чишмә үзәк район хастаханәсенә диспансеризация узу өчен илтәбез. Шулай ук региональ һәм федераль ташламага ия булганнарның өйләренә даими рәвештә медикаментлар алдырабыз. Озак һәм еш авыручылар исәбен алып барабыз, диспансер исәбендә торучы пациентларның дәвалау учреждениеләренә вакытында йөрүләрен тикшереп торабыз.

Аз хәрәкәтләнүчеләргә һәм урын өстендә булганнарга аеруча игътибар бирәбез. Без аларны гериатр табиб һәм участок терапевты белән кварталга бер тапкыр карыйбыз. Мондый пациентларга диспансеризация елына бер тапкыр үткәрелә: анализлар алабыз, ЭКГ төшерәбез, артериаль һәм күз эчендәге кан басымын үлчибез. Нәтиҗәләр белән аларны участок табибы карый. Елга бер мәртәбә тыл хезмәтчәннәрен өйләрендә табиб-терапевтлар бригадасы һәм УЗИ белгече тикшерә.

- Авыл җирендә сез өлкәннәрнең нинди авыруларын яисә нинди халәтләрен иң мәкерле дип саныйсыз?

- Аларны «тыныч кына үтерүчеләр» дип атыйлар. Бу анемия, гипертония, шикәр чире. Гипертония озак вакыт үз симптомнарын яшерә. Хәтер, йөрәк, артрит – буыннарда авырту китереп чыгара торган сөякләр белән проблема. Шикәр диабеты сиздермичә генә йөрәкне, бөерләрне, күрүне какшата ала. Катаракта тормыш сыйфатына көчле йогынты ясый.

Табиб билгеләве буенча пациентлар өйдә амбулатор дәвалау ала, кирәк булганда — район больницасында планлы госпитализация уза.

- Өлкән яшьтәге пациентлар кабул итүгә нинди чирләр белән ешрак киләләр?

- Күпләр әңгәмәне сәламәтлеккә зарланудан түгел, ә ничек яшәве, нинди көнкүреш проблемалары борчуы турында сөйләүдән башлый. Без һәркемне игътибар белән тыңлыйбыз, җирле хакимият яки туганнарыбыз аша ярдәм итәргә тырышабыз. Кайвакыт психолог та булырга туры килә.

- Көзнең соңгы көннәрендә һәм кыш көне, өйдә күбрәк вакыт үткәргәндә, сәламәтлек белән бәйле нинди проблемалар кискенләшә?

— Бу вакытта кәеф начар булу – олы яшьтәге кешеләрнең еш юлдашы. Хәтта «һава торышы кризисы» төшенчәсе дә бар. Мондый табигать күренешләренә олы яшьтәгеләр аеруча нык бәйле. Туганнарына һәм тәрбиячеләргә мин берничә гади нәрсәне истә тотарга киңәш итәм: дөрес туклану, саф һавада йөрү, төгәл көн тәртибе, йокы һәм ял режимын саклау. Бу организмга авыр хәлләрне җиңәргә булыша.

- Ерак ФАПта фельдшер булып эшләү – ул һөнәр генә түгел, ә яшәү рәвеше дә. Шәхсән сезнең өчен авылдашларыгызның «гомерен озайту» нәрсә ул? Бу үлемне кичектерү генәме, әллә зуррак төшенчәме?

- Минем өчен «гомерне озайту» - бу актив яшәү дигән сүз. Туганнарың һәм авылдашларың белән аралашу, аларны үз күзләрең белән күрү, китап уку, кулдан килгәнчә эшләү, үзеңә хезмәт күрсәтү мөмкинлеге булу. Бу  - тормыш сыйфаты.

- Өлкәннәр еш кына берьюлы 5-10 препарат кабул итә. Алар даруларны «ничек туры килсә шулай» яки күрше хатын киңәше буенча эчкән вәзгыять белән ничек көрәшәсез?

- Табиб билгеләгәннән соң без вакыт-вакыт схема ничек үтәлгәнен, язылган курс тәмамланганмы, кеше артык берәр нәрсә кабул итмиме икәнен тикшереп торабыз. Олы яшьтәге кешене үз проблемалары белән ялгыз калдырмау – бу бик мөһим.

— Сезнең күп кенә пациентларыгыз – чит кешеләр түгел, туганнарыгыз, күршеләрегез, бергә үскән кешеләр. Балачактан белгән кешеләрне дәвалау җиңелрәкме яки катлаулыракмы?

- Минем туган авылымда чит кешеләр юк. Шуңа күрә эшләү җиңелрәк тә. Без бер-беребезне аңлыйбыз һәм бер-беребезгә ышанабыз, ә бу безнең һөнәрдә барыннан да бигрәк ярдәм итә.

- Ялгызлык авырулардан да тизрәк үтерүе билгеле факт. Сезнең карамактагылар өчен ниндидер медицина ярдәме яки аралашу оештырасызмы?

- Без ялгыз яшәүчеләр белән ешрак аралашырга тырышабыз. Тагын аларның ышанычлы ярдәмчесе — социаль хезмәт күрсәтү хезмәткәре бар. Бу кешеләр үз карамагындагылар үзләрен онытылган итеп хис итмәсеннәр өчен барысын да эшлиләр.

- Шәхсән сезнең өчен эшегездә төп бүләк нәрсә ул? Пациентның елмаюымы, балаларның рәхмәте, яки авыл буйлап барганда синең белән барысының да исәнләшүеме?

- Ходайдан иң зур бүләк - минем һөнәрем. Авылдашларым исән-сау булганда һәм очрашканда елмайганда – монысы  инде икенче бүләк.

— ФАПта эшләү — көнеңнең нормасы юк дигән сүз. Кешеләргә җылылык бирүне дәвам иттерү өчен, сез үзегез ничек сәламәтлегегезне һәм рухи көчегезне саклыйсыз?

- Минем гаиләм - ирем Наил, кызым Лилия, улым Раил һәм кечкенә оныгым Әминә бар. Алар белән очрашу һәм аралашу миңа ял һәм уңай хис-кичерешләр бирә. Алар - минем көч чыганагы.