Җан ноталары буенча корылган тормыш

Яңа Чишмәдә яшәүче Таченковлар гаиләсендә музыкага мәхәббәт буыннан-буынга күчә.

Вера гаиләсе

Традицияләрне саклаучы булып Вера Логинова (Таченкова) тора. Аның гаиләсен чын музыкаль коллектив дип әйтеп була. Теләсә кайсы гаилә бәйрәмендә өстәл артында җырлар яңгырый: Вера үзе, аның уллары һәм киленнәре, абыйлары, аларның хатыннары, кода-кодагыйлары җырлый. Репертуарда – «Ой, при лужке...», «Когда бы имел златые горы...» кебек рус халык җырлары, 70-80 нче елларның популяр хитлары. Ә гаиләдә чуаш, татар һәм хәтта үзбәк тамырлары (киленнәр ягыннан туганнары) булуын исәпкә алганда, ансамбль чын-чынлап интернациональгә әйләнгән.

- Без «Деревенька», «Ой, рябина кудрявая», «Ромашки спрятались», «Снег кружится», «Все пройдет», «Оренбургский пуховый платок» җырларын яратып җырлыйбыз, - дип сөйли Вера. -  Сергейның кайнатасы һәм Сашаның энесенең иң яраткан җыры «Там вдали за рекой». Дуэт итеп җырлап җибәрсәләр – күз яшьләре чыга.

Традициягә нигез салучы Сергей Егорьевич

Музыкаль династиягә нигез салучы – Вераның әтисе  Сергей Егорьевич Таченков була. Яшьтән гармун уйный, үзлегеннән өйрәнә: балачактан ук музыкага тартыла. Үзенең беренче гармуны «Беларусь»ны ул 1972 елда сатып ала.

Гармунчы авылда һәрвакыт күз уңындагы егет; нәкъ менә яшьләр кичәсендә ул үзенең язмышын – җырларга яраткан Александра Ивановнаны да очрата.

«Әтине һәрвакыт зур күңел ачуларга чакыралар, - дип сөйли Вера.  -Ул туйларда, армиягә озатуларда уйный. Әнине җырларга чакыралар. Халык җырлары, дуэт такмаклары – бергәләшеп бик матур җырлыйлар».

Авылда туйлар һәр ял саен диярлек була. Армиягә озату гадәттә язга һәм көзгә туры килә. Сергей Егорьевич кунакларны «Цыганочка», «Подгорная» бию көйләренә биетә. Һәрвакыт «Вёз я девочку трактом почтовым» дигән яраткан моңсу җырын да башкара.

Әтиләренең эшен дәвам итүчеләр

Үзенең балалары Николай белән Вераны да гармунга өйрәтә әтиләре. Верага ул мәктәпкә баргач беренче аккордларны күрсәтә. Олы улы Николай да, әтисенә карап, инструментка тотына һәм озакламый сеңлесен дә өйрәтә башлый. Ашкынуын күреп, Верага үзөйрәткеч сатып алалар. Хәтта күрше мәктәп укучысы да Таченковларга яңа гармун күтәреп килә – һәм тиздән Вера аңа «Дунай дулкыннары» вальсын өйрәтә.

Бервакыт ул, җиңелрәк булсын өчен, сорамыйча гына клавишаларда цифрлар кисә. Шушы башбаштаклыгы өчен әтисеннән үзенә бик нык эләгә.

Әтисе гармунда уйный, Николай уйный, Вера да калышмый. Шуннан соң Сергей Егорьевич балаларны баян белән таныштырырга вакыт дигән карарга килә. Туган көненә әтисе аңа бу инструментны сатып алгач, кызның шатлыгының чиге булмый. Вера ул чакта 4 нче сыйныфта укый торган була. Алар баян алырга Чистайга баралар, әтисе  тагын «Беларусь» маркасына өстенлек бирә. Сатучы тавышны тикшерергә сорый, Вераның бармаклары төймәләр буйлап йөгереп кенә үтә – инструмент яхшы булып чыга. Сатып алалар! Баян алу гаиләдә зур вакыйга була. Николай белән Вера аны бик теләп үзләштерәләр.

Династия дәвам итә

Аңлаешлырак булсын өчен, Вера ике уен коралын да кулына алып күрсәтте. Аерма авазда гына түгел, төзелешендә дә: баянның сул ягында 50 төймә, уң ягында 100 төймә, гармунның һәркайда 25әр төймәсе бар икән. Бер үк көй төрлечә яңгырады. Гармун тавышы көчлерәк булып чыкты.

Вера һөнәре буенча балалар бакчасында тәрбияче. 35 ел «Ландыш» балалар бакчасында эшли, бер елга якын музыка җитәкчесен алмаштыра – балаларга баянда уйный.

Шул ук вакытта Вера, музыкага мәхәббәте зур булуга карамастан, әтисе кебек үк ноталар буенча уйный белми.

- Нота тавышыннан кирәкле клавишаны табам, ләкин кәгазьдән таба алмыйм, - ди ул.  - Барысын да ишетеп аңлыйм.

Вера көлемсерәп кенә көллияттә музыка дәресләренең үзенә никадәр авыр бирелгәнен исенә төшерде. Өйдә этюдларны тыңлап өйрәнә һәм укытучыга шулай килеп башкара да, ә ул ноталарны кәгазьдән укуны таләп итә.

Сергей Егорьевичның музыкальлеге оныкларына да, оныкчыкларына да күчә. Вераның улы Максим баян классы буенча Яңа Чишмәдә музыка мәктәбен тәмамлый. Николайның энесенең хатыны Раиса Түбән Кама музыка мәктәбендә баян уйнарга өйрәтә. Оныгы Николь шунда ук әлеге инструмент буенча гаилә эшен дәвам итә, шәһәр һәм республика конкурсларында призлы урыннар яулый. Вераның олы оныгы Юра сәнгать мәктәбендә гитарачыга укый – ул инде ноталар буенча уйный, гаилә елъязмасында яңа битне ача.

Иң күңелне нечкәрткәне – кече оныгы Родион да җырларга ярата икән. Әбисе сүзләренчә, аның тавышы матур, көйне ишетә. Әтисе Максим көй уйный, улы баянга кушылып җырлый.

- Кайчак килеп: «Әби, әйдә синең белән җырлыйк», ди, - Вераның күзләре балкый. -  Әле сөйләшмәгән чакта ук, һаман баянга тартылып: «ә-ә-ә-ә...» дип йөри иде. Мин уйнасам,  бәхетле,  җырлап йөри. Безнең көй менә шулай дәвам итә.

Музыка – хәтер кебек

Вера ялгызы гына булганда, моңсуланып китсә, кулына инструментын ала. Ире үлгәнгә тынычланып бетә алмый, һәм менә бер ел элек яңа югалту – узган елның 1 декабрендә әнисе үлгән. Вераның туган көненнән видео сакланган, ул әнисе китәргә ике ай кала төшерелгән булган: әнисе өстәл артында утыра һәм туганнары белән бергә «Оренбургский пуховый платок»ны җырлый. Гомеренең соңгы аенда әнисе кызында яшәгән. Ашарга утырганда, еш кына: «Әйдә, берәр нәрсә җырлыйк әле, болай гына, күңел өчен генә», - дип әйтә торган булган.

 -Мөгаен, гомере бетеп килгәнен сизгән булгандыр, күңелсезләнгәндер. Җыр ярдәм иткәндер, - ди Вера.

Ул баянга «Белый снег” дип җырларга тырышып карады, тик бер генә куплет җырлый алды – күзләре яшь белән тулды.

Музыка аңа башка кадерле кешеләрен дә искә төшерә. Шулай ук кыш көне, 4 ел элек февральдә аның яраткан ире Александр вафат була, алар аның белән бик тату, бер-берсен аңлашып яшиләр. 19 ел элек вафат булган әтисе дә искә төшә. Балалар гел килеп йөрсәләр дә, ахирәтләре янәшә булса да, күпчелек вакыт Вера ялгызы гына. Ләкин балаларының килмәгән яки шалтыратмаган көннәре юк. Вераның олы оныгы – мәктәп укучысы җәй буе аның янында була, мәрхүм сеңлесенең балалары да килеп йөри. Ләкин өйдәге тынлык барыбер кайчакта артык көчле булып китә, шул чакта баян тавышы яңгырый.

Алтмыш беренче хат

Вера һаман да Сашасының армиядән язган хатларын саклый. Алар кыз 8нче, егет 10 нчы сыйныфны тәмамлагач дуслашалар. Вера аны армиягә озата, хатлар алышалар. Ул вакытта смартфоннар һәм гаджетлар юк бит. Хатлар һәм телеграммалар гына. Вера Сашаның бөтен хатын саклый, ә алар нәкъ 61. Барысы да номерланган: хат алганда номер һәм датасын куя бара. Хатларында Александр аның укуы, имтиханнары белән кызыксына, туганнарына сәлам тапшыра. Армиянең көндәлек тормышы – марш-бросоклар, атышлар турында, сагынуы һәм Вера гармунының тавышы әле дә колак төбендә яңгыравы турында яза.

Дусларын һәм авылдашларын армиягә озатканда, кыз төп гармунчы була. Сашасын көткәндә исә ул үзенә бертөрле хис белән уйный: «Через две зимы»ны – тыныч сагыш белән, «У солдата выходной»ны – өмет белән, ә «Прощание славянки»ны – кайтуына ышаныч белән. Һәр нота аның йөрәге буш булмавын күрсәтә. Музыкага ул хатларда язарга батырчылык итмәгән бар хисен сала.

Сашаның соңгы, алтмыш беренче хатында бер юл да булмый. Демобилизация турында приказ язылган газета кисәге генә. Аның датасы һәм «Ура!» дигән сүз. «Мин син бер-ике сүз язарсың дип уйлаган идем», - дип язган Вера газетаның арткы ягына.  «Ә син хәтта «Исәнме» дип тә әйтмәдең». Ләкин үпкәсе озакка бармый – иң мөһиме, ул кайтып килә бит.

Өч киштә шоколад

Вера диплом алганчы, инде егетнең көтү чираты башлана. Бер ел көтә, ерак араларга машина йөртүче булып эшли. Һәрвакыт рейстан Верага Ульяновскиның «Волжанка» фабрикасы шоколадларын алып кайта, кызның аларны бик яратканын белә. Берсен яки икесен Вера сервантка куя, анда өч киштә була. Бәлки, бераз үчекләгәндер, әмма егетнең кияүгә чыгу тәкъдименә каршы: «Өч киштә дә шоколад белән тулгач, кияүгә чыгармын», - дип шаяртып җавап кайтара. Нәкъ менә әкияттәге кебек – анда кияү сынаулар үтәргә тиеш бит.

Александр һәр рейстан берничә төрле шоколад алып кайта. Матур төргәктә алар бик кызыктыргыч була.

Сервантка куйганнарны Вера ашамый. Ләкин кайчак, башка шоколадлар беткәч, тыелып кала алмый һәм Сашага: «Әйдә берсен ашыйбыз», - ди. Ә аннары тагын берсен. Вера өч киштәсен шоколадлар белән тутырмыйча кияүгә чыга. Әлбәттә, ул аларны сый итеп түгел, бәлки егетенең мәхәббәте, үзе кабул иткән карарны дәлилләү һәм булачак уртак йортның кирпечләре итеп җыйгандыр.

Гаилә истәлегенә әйләнгән Сашаның барлык хатларын, әби-бабаларының мәхәббәт тарихыннан ихласлыкка, тугрылыкка, сабырлыкка өйрәнсеннәр өчен, Вера оныкларына тапшырачак. Кайчак күңелсезләнеп китсә, ул үзе дә аларны кабат-кабат укый.

Озын юллар һәм көтү

“Минем иремнән яхшырак кеше минем өчен беркайчан да булмаячак. Аның кебек мине беркем дә яратмаячак”, - дип ышана Вера. Бу сүзләр – 42 ел бергә яшәүнең һәм аларның тирән эчке якынлыгының төп нәтиҗәсе. Бу еллар бер мизгелдәй үтеп китә, ләкин шулкадәр зур хезмәт һәм мәхәббәт белән тулган була, ул еллар берничә гомергә җитәр иде.

Александр хезмәт сөючән була, колхозда КАМАЗда шофер булып эшли, ерак рейсларга йөри. Урып-җыю вакытында семья аны бөтенләй күрми диярлек: караңгыда китә, төн уртасында кайта. Хәтта беркөнне аларның биш яшьлек уллары Артем йокларга ятканда: «Әни, әтинең фотосын күрсәт әле, мин аның йөзен онытканмын», - дип үтенгән. Бу эпизод теләсә нинди сүзләрдән дә ачыграк итеп Александрның гаилә иминлеге өчен куйган хезмәтенең хакын һәм Вераның сабырлыгын күрсәтә.

Вера аның тылы һәм таянычы була: балалар, йорт, көтү – ире эштә чакта барысы да аның җилкәсенә ята. Ул елларда аларның мәхәббәте сүздә түгел, ә гамәлләрдә: ерак юлларның километрларында, яшь ананың балалар караваты янында үткәргән йокысыз төннәрендә чагыла.

Йорт салган мәхәббәт

Аларның уртак мәхәббәт һәм хезмәт һәйкәле булып Александрның үз куллары белән төзегән зур матур йорт тора. Ире хуҗалыкта бөтен эшне эшли белә, улларын үзе булдыра алганның барысына да өйрәтә. Йорт эчендә бизәү эшләрен уллары Артем һәм Максим эшләп бетерәләр.

Никах бәхете 42 ел дәвам итә, ләкин өзелә. Александр юбилеен бәйрәм итәргә өлгермичә, 59 яшендә китә. Онкология һәм ковид бергә кушыла... «Бер-ике атна эчендә янды», - бу сүзләрдә – югалтуның бөтен ачысы.

Әмма шундый ныклы нигездә төзелгән тормыш дәвам итә. Аңа күпме акча кергәнен аңлар өчен, Вераның йортына барырга кирәк. Һәр бүлмә кайгыртучанлык һәм мәхәббәт белән сулый. Уллары таяныч булып үскән: Максим үз йорты белән яши, Артем, фатирда яшәп, дуңгыз балаларын әтисенең сарайларында тота һәм көн саен аларны ашатырга килә – бу көндәлек бурыч буыннарны бәйләүче җепкә әверелә.

Вера йортын, яшелчә бакчасын карый, кәбестә тозлый, өченче оныгы тууын көтә. Һәм, әлбәттә, аның тормышында һәрвакыт музыкага урын бар – ул тормышны аерым мәгънә белән тутыра һәм алга таба яшәргә ярдәм итә.  Бу гаиләнең тарихы – югалту ачысы турында түгел, ә мәхәббәт көче турында. Ул – ире салдырган һәм уллары төзеп бетергән йортның стеналарында, ишегалдында һәм киштәдә варенье салынган банкаларда, бүлмәләрдә яңгыраган музыкада. Бу - югалмаган, балаларда һәм оныкларда дәвам итә торган мәхәббәт.