Балигъ булмаганнар — наркотик сатучылар өчен мишень

— Наталья Николаевна, ни өчен балигъ булмаганнар наркотик сатучыларның мишененә әверелә һәм җинаятьчел төркемнәрнең балалар белән булган рәхимсез афераларында файдалана торган төп схемалары нинди?

— Балигъ булмаганнар еш кына үзләренең йомшаклыгы, беркатлылыгы һәм нәтиҗәләр турында җитәрлек хәбәрдар булмавы аркасында мишеньгә әйләнә. Яшүсмерләргә йогынты ясауның төп ысулларын карап китик.

Социаль челтәрләр һәм мессенджерлар, бигрәк тә ялган аккаунтлар булдыру аеруча популяр.

Бу схема ничек эшли:

Җинаятьчеләр «имин хезмәт хакы» яки «яңа тәэсирләр» тәкъдим итеп, яшьтәшләре булып языша. 

Еш кына яшерен рекламаны шифрланган каналлар (Telegram, Discord) яки кодлы сүзләр («закладки», «игрушки», «кристаллы») рәвешендә кулланалар. 

Бу ятьмәгә уен платформалары аша да эләгергә мөмкин: онлайн-уеннарда (мәсәлән, Minecraft, Roblox) өлкәннәр тарафыннан контроль минималь, шунлыктан вербовкалау җиңел башкарыла. Яшүсмергә, мәсәлән, көненә 5000 сумга «курьер булып эшләргә» тәкъдим итәләр, бу «посылкалар ташу гына» дип аңлаталар. 

Соңгы вакытта финанс манипуляцияләре актив кулланыла. 

Балигъ булмаганнарны «закладкалар» (наркотиклар яшерелгән урыннар) өчен кулланалар, чөнки полиция алардан сирәгрәк шикләнә. Башта «зарарсыз» йөкләмәләрне үтәүне (пакетны тапшыруны, урынны күзәтеп торуны) тапшыралар, акрынлап җинаятьчел челтәргә тартып кертәләр. 

Бу ничек эшли: "берничә гади эш«не эшләсә, яшүсмергә телефон яки модалы кием өчен түләргә вәгъдә итәләр. 

Наркотиклар тарату белән бәйле кешеләр — оста психологлар. Алар еш кына балаларның эмоциональ йомшаклыкларын файдаланалар һәм психологик басым ысулын кулланалар: шантаж аша җәлеп итәләр (шәхси фото/видео тарату белән куркыталар). 

Ялган романтик игътибар күрсәтәләр: вербовщиклар (еш кына өлкәннәр) флирт аша ышанычка керәләр, әйләнештә катнашуга алмашка «яклау» һәм «мәхәббәт» вәгъдә итәләр. 

Бу ничек эшли: яшүсмер кызга, әгәр ул наркотиклар ташудан баш тартса, аның серләрен ачу белән яныйлар. 

«Үле дроплар» технологиясен куллану очраклары ешайды. Аноним схемалар: яшүсмерләргә яшерен урыннарның GPS-координаталарын бирәләр, анда наркотикларны салырга яки алырга кирәк. Барлык аралашу шифрланган кушымталар аша алып барыла. 

Кечкенә яшьтәге балаларны алдау юлы белән яллыйлар: аларга, шикләнмәсеннәр өчен, «зарарсыз матдәләр» яки «уенчыклар» дип әйтәләр. 

-Наталья Николаевна, үсмерләр ни өчен ризалаша? 

— Минемчә, беренче чиратта, яшүсмерләр куркыныч нәтиҗәләрне тиешенчә аңлап бетерми. Күпләр кече дозаларны саклаган өчен җәза бирмиләр дип уйлый. Шул рәвешле «текә» булып күренергә телиләр: аларның башларына наркотиклар олылык һәм бәйсезлек символы буларак сеңдерелә. 

Психология күзле-геннән караганда, монда үз-үзеңне бәяләү кризисы: яшүсмерләр, еш кына имин булмаган гаиләләрдән, криминаль мохиттә хуплау эзлиләр. 

-Ничек бу ятьмәгә эләкмәскә? 

— Хәтта «бер тапкыр катнашу» да җинаять маддәсенә керә дип аңлатырга. Россиядә наркотикларны саклау, тарату һәм куллану өчен балигъ булмаганнарның җаваплылыгы Җинаять кодексы һәм административ хокук бозулар турында кодекс белән көйләнә. Төп аспектлары:

Җинаять җаваплы-лыгы (РФ ҖК)

Җәлеп итү яше:

— 16 яшьтән — наркотикларны сату максатыннан башка саклаган һәм сатып алган өчен (РФ ҖК 228 маддәсенең 1 өлеше).
— 14 яшьтән — наркотиклар саткан (тараткан) өчен (РФ Җинаять кодексының 228.1 маддәсе), чөнки бу авыр җинаятьләргә карый.

Җәза:

— Саклау/сатып алу өчен (228 нче маддә): штраф, мәҗбүри/төзәтү эшләре, ирекне чикләү яки иректән мәхрүм итү (3 елга кадәр).— Сату өчен (228.1 маддә): 4 елдан күбрәккә иректән мәхрүм итү (балигъ булмаганнар өчен — шартлы җәза яки тәрбия чаралары булырга мөмкин).
— Наркотикларның зурлыгы исәпкә алына: күп, олы, аеруча зур күләмдә. Зур күләм җаваплылыкны катгыйландыра.

Административ җаваплылык та бар (РФ КоАП).
— Наркотиклар куллану (РФ КоАП 6.9 маддәсе):

Җәза: штраф (4-5 мең сум) яки 15 тәүлеккә кадәр кулга алу. 16 яшькә кадәрге затлар өчен штраф ата-аналарга салына.

— Балигъ булмаганнар ПДНга (балигъ булмаганнар эшләре бүлеге) исәпкә куела.
— Сату максатыннан башка зур булмаган күләмдә саклау КоАПның 6.8 маддәсе буенча квалификацияләнә ала (3-5 мең сум штраф).

Теге яки бу гамәлне башкарганда, нәтиҗәләрен һәрвакыт истә тотарга кирәк. Хөкем ителү киләчәктә эшкә урнашуга яки югары уку йортларына керүгә йогынты ясарга мөмкин. Монда ата-аналарның роле бик мөһим. Ата-аналар / опекуннар тәрбия өчен җаваплы (РФ КоАП 5.35 маддәсе). хокук бозган балалары өчен ата-анага штраф салына. Шуңа күрә үз балаларыңның цифрлы активлыгын контрольдә тоту зарур: шикле язышуларны, аноним аватаркалы аккаунтларны күзәтергә кирәк. 

Үз балаларың белән ышанычлы диалог алып бару бик мөһим. Яшүсмер басым яки янаулар турында гаепләүдән курыкмыйча сөйли алуын белсен. 

Яшүсмерләр нарко-картельләр өчен "чимал материалы«на әверелүләрен бик сирәк аңлыйлар. Иртәрәк ачыклау һәм ярдәм итү фаҗигаләрне булдырмаска булыша.