Светлана Пьянзина: биюле язмыш

Камыш кебек нечкә, чын балерина гәүдәле Светлана Гаевна Пьянзина хәзер дә, еллар узгач та, шул ук җиңел хәрәкәтләрен саклап калган. Вакыт аңа да, аның энергиясенә дә хуҗа түгел кебек: менә инде ярты гасырга якын ул балаларны «һәр бармакны сузарга» өйрәтә, ә буш вакытларында храмда җырлый һәм 50 яшьтән узган кешеләр өчен гимнастика дәресләре алып бара. Аның тарихы – гомер буена сузылган бию кебек

Пролог: барысын да үзгәрткән шарт

Егерме еллык тәҗрибәле педагог-хореограф Светлана Пьянзина 44 яшендә авыр сайлау алдында тора: ире артыннан аның туган ягына, Яңа Чишмә районына күченергә ничек батырчылык итәргә? Аның өчен бу күченү генә түгел, ә үзеңнең профессиональ сәләтеңне тормышка ашыру  мәсьәләсе дә була. Ул клубка эшкә барырга теләми. Шуңа күрә, район җитәкчелеге аңа хореограф-укытучы урынын тәкъдим иткәч, ул: «Биредә балалар сәнгать мәктәбе оештырылса гына күчәчәкмен» дигән катгый шарт куя

Бу Ва-банк уены белән чиктәш кыюлык һәм компромиссызлык була. Ул вакытта район үзәгендә гади мәктәп кабинетларында бер укучы һәм бер укытучысы гына булган музыка мәктәбе генә була. Әмма районның ул чактагы башлыгы Александр Губкин һәм башкарма комитет җитәкчесе Федор Бурчин максатчан педагогка ярдәм итәргә батырчылык итәләр.

- Мин аларга моның өчен бик рәхмәтлемен, - ди Светлана Гаевна. 

Шулай итеп, 2000 елда Яңа Чишмә районында һөнәри хореография белеменә нигез салучы кеше пәйда була.

«Шешминка»: чаткыдан - ялкын

Яңа Чишмәгә килгәч, Светлана Гаевна әзер карарлар көтеп утырмый. Музыка мәктәбенең тыйнак масштабларын күреп, ул шунда ук эшкә тотына. Беренче эш итеп ул хореография буенча өч яшь төркемен җыя. Тиздән балаларны конкурска алып барырга кирәк була, димәк, ашыгыч рәвештә исем таләп ителә. Һәм Светлана Гаевна матур яңгырашлы, җирле исем– «Шешминка»ны уйлап таба. Районның визит карточкасы булырга тиешле ансамбль әнә шулай туа.

Рәсми статуска юл өч ел вакытны ала. Бары тик 2003 елда гына Балалар сәнгать мәктәбе (ДШИ) документлар, устав һәм нигезләмә ала. Ләкин чын йортка ерак була әле. Дәресләр бөтен авылга тарала: иске музейда, аннары район мәдәният йортының элеккеге диско-залында, сөт кухнясы бинасының яртысында. Яшь биючеләр яңгыр һәм кар астында сольфеджиода бер корпустан икенчесенә йөгерәләр. Һәм мәктәп директоры Светлана Пьянзина бу елларда кабинетлар буйлап йөри, үтенә, ышандыра, исбатлый: җиһазлар булдыруга ирешә һәм, аның сүзләренчә, җитәкчелектән беркем дә беркайчан да ярдәмнән баш тартмаган. Ул 12 ел ДШИ рулендә тора, оешкан елдан бирле.

Күптән көтелгән бер түбә астында берләшү 2017 елда гына була, мәктәп, ниһаять, барлык сәнгать төрләре өчен җайлаштырылган заманча, уңайлы биналы була. Әмма төп байлык — традицияләр һәм рух — өй туена кадәр үк салынган була, әлбәттә.

Аның стихиясе  -хореография

Светлана Гаевнаны табигать үзе бию өчен яраткан кебек: нечкә, сыгылмалы буй-сын, идеаль гәүдәле чын балерина. Хәтта олы яшьтә дә ул шул ук төз-сылу гәүдәсен саклап калган.  Яшь чагында Светлана тарихчы яки әдәбиятчы карьерасы турында хыялланса да, язмыш аны Мари мәдәният мәгариф училищесына хореография бүлегенә алып килә. Бу сайлауга ул бер тапкыр да үкенми. Соңрак «Китапханә эше» белгечлеге буенча Казан мәдәният институтында югары белем дә ала, бу да аның тормышында роль уйнаячак.

Аның педагогик стажы 1977 елда Марий-Элда башлана һәм бүгенге көнгә кадәр дәвам итә. Хәтта китапханәдә вакытлыча эшләгәндә дә, ул биюне калдырмый: район мәдәният йортында түгәрәкләр алып бара. «Хореографиядә мин үз стихиямдә», — ди Светлана Гаевна. Аның өчен укыту – ул эш кенә түгел, ә аралашу, балалар белән энергия алмашу, алар һәрвакыт синнән яңа белемнәр, күнекмәләр көтәләр. «Мәктәп минем өчен – туган йортым кебек», - ди ул.

Осталык һәм ысуллар: беренче адымнардан сәхнәгә кадәр

Бүген Светлана Гаевна кече, урта һәм өлкән төркемнәрдә классик, тарихи-көнкүреш биюләре (менуэт, гавот, полонез) дәресләре алып бара. Ул үз шәкертләрен очарга өйрәтергә кирәк булган канатсыз кош балалары белән чагыштыра. Балалар сәгатьләр буе аякларын, башларын борып, аяк очларын сузып басып торалар. «Һәр бармакны сузарга кирәк», — дип кабатлый ул сабыр гына, грация һәм матурлык нигезләрен салып.

Сәнгать мәктәбенең  максаты – һәрьяклап белем бирү. Хореография белән шөгыльләнүдән тыш, балалар аның тарихын, теориясен, музыканы өйрәнәләр. Бию станогы янында чарланган барлык күнекмәләр соңыннан сәхнәдә «Шешминка» ансамбленең матур номерларына әйләнә. Һәм нәтиҗәләр дә гаҗәпләндерә:  коллективка быел 25 ел тула. «Шешминка»  - күп кенә хореография конкурсларында җиңүче, иң көчле дәрәҗәле «Созвездие»  фестиваленең гала-концертларына күп тапкырлар керде, ә анда яхшыларның да иң яхшылары гына чыгыш ясый.

Гаилә династиясе һәм педагогик зирәклек

Биюгә мәхәббәтен Светлана Гаевна кызы Валентинага да тапшырган. Хореография һәм сәнгать бүлеген оныгы Женя да уңышлы тәмамлады. Кызы алты яшьтән бии, юридик белем алган, ләкин табигый сәләте көчлерәк булып чыккан. Мәдәният институтында яңадан әзерлек узгач, Валентина туган мәктәбенә кайта һәм хәзер заманча бию, «Шешминка»ның барлык дүрт төркеме өчен дә матур номерлар куелышы укыта. Биредә әнисенең тәҗрибәсе бәяләп бетергесез: Светлана Гаевнаның абруы шиксез, аның фикеренә кызы да, хезмәттәшләре дә колак сала. Ул үзе дә педагогика серләре белән юмарт бүлешә: һәр балага ничек якын килергә, хәрәкәтчән сыйныфта дисциплинаны ничек тотарга, хип-хопка сусаган заманча балаларны хореография традицияләренә ничек юнәлтергә.

«Педагоглар буларак безнең бурыч – аларга дөрес юнәлеш бирү, - дип аңлата ул. - Балалар елдан-ел башкарак, алар дулкынында булырга, ләкин читкә дә китмәскә тырышам.  Үзәктә – традицияләр».

Чикләрсез хезмәт: китапханә, храм һәм актив тормыш

Светлана Гаевнаның тәүлеге гади кешеләрнекенә караганда озынрак бугай. Алты хореография дәресеннән тыш (сәгать бердән кичке җидегә кадәр), ул ДШИ китапханәчесенең ярты ставкасын алып бара. Китапханәдә  хезмәттәшләре белән мини-концертлар, сәнгать сәгатьләре әзерли, тиздән «Музыка атнасы» була. Югары китапханә белеме аңа бу рольдә үзен табигый хис итәргә мөмкинлек бирә.

Ләкин бу гына түгел әле. Светлана Гаевна – Изге Троица чиркәвенең актив әгъзасы да. Күп еллар ул клироста җырлый һәм якшәмбе мәктәбендә урта төркемне алып бара, анда балаларны Борынгы Тәүрат нигезләренә өйрәтә. Моннан тыш, ул алар белән бәйрәмнәргә бию композицияләрен куя һәм чиркәү славян телендә укучылар конкурсына әзерли.

Нәкъ менә инану аны тормышта саклый, дип ышана Светлана Гаевна.

- Алла булмаса, клирос, якшәмбе мәктәбе һәм минем тирәдә гүзәл кешеләр булмас иде. Барысы да Алладан! Моның өчен Ходайга чиксез рәхмәт!

Ә тагын Светлана Гаевна 50 яшьтән узган кешеләр өчен «Актив озын гомер» төркемен алып бара. Атнага ике тапкыр бассейнда сәламәтләндерү гимнастикасы дәресләре уза: туплар, гантельләр, таяклар белән, җәй көне төркемдә скандинавия йөреше. Аның укучылары быел «Балкыш» район фестивалендә бию терапиясе программасы буенча «Русский хоровод» номеры белән чыгыш ясадылар. Светлана Гаевна үзе 15 ел элек пенсиягә чыккан, ләкин аның лексиконында «тик тору» сүзе юк.

Рәхмәтле укучылар һәм хезмәттәшләр

Атказанган мәдәният хезмәткәре, «Мәдәнияттәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе һәм башка бик күп грамоталар иясе – үзенең һөнәри осталыгы һәм Яңа Чишмә районы мәдәниятен үстерүгә керткән зур өлеше өчен  бу танылуның формаль ягы гына. Аның өчен төп бүләк — укучыларының тануы. Күптән түгел Светлана Гаевнаның юбилее булганда, элеккеге чыгарылыш сыйныф укучыларының тулы бер делегациясе укытучыларын котларга килде. Ул үзенең моңа бик нык тәэсирләнүен әйтте.  Хәзер аның янына ул кайчандыр укыткан балалар үз балаларын кулларыннан тотып алып киләләр. Светлана Гаевнаның күп кенә укучылары, хореографияне үз һөнәрләре итеп сайлап, аның эзләре буенча киттеләр:        

Марина Макарова, Анастасия Савельева, Ксения Исаншина. Укучыларның берсе - Ксения Никитина – аның ДШИ буенча коллегасы, ул ритмика һәм халык биюен алып бара.

«Светлана Гаевна безнең өчен бик зур кеше. Узган заман чыныгуы узган кеше. Әгәр бездә андый педагоглар булмаса, безнең мәктәп үзе дә булмас иде. Без аннан үрнәк алабыз һәм аның яшендә үзебез дә шундый ук теләк белән эшләрбез дип өметләнәбез», - ди мәктәп директоры Гөлүсә Рамазанова, кайчандыр Светлана Гаевна аны да үзе укытырга чакырган.

Эпилог урынына: әлегә кирәк

«Әлегә мин кирәк, әлегә көчем бар, эшләячәкмен», — ди Светлана Гаевна.

Ул үзенең телевизор каршында утыруын күз алдына да китерә алмый.

- Эшкә бәйрәмгә барган кебек йөрим, рәхәтләнеп, - ди ул, - гәрчә һәрвакыт ялга китәргә мөмкин булса да. Әмма һәр Беренче сентябрьдә матур  итеп киенәсе, линейкага барасы килә. Балалар, педагоглар белән очрашасым, барысын да кочаклыйсым һәм мәктәбебездә һәркем өчен туганнарыдай якын кеше кебек булып каласым килә.

Светлана Гаевнаның бәхет формуласы гади: «Әгәр син кешеләргә яхшы булсаң, алар да сиңа яхшылык белән җавап бирәләр».

- Коллективта барыбыз да бер-беребезне беләбез, ярдәм итәбез, киңәшләшәбез. Эшләргә теләгән бердәм команда, - ди педагог.

Светлана Гаевна һәр матур бию артында мәктәп хореографларының эше генә түгел, ә балаларның үзләренең көндәлек батырлыгы да тора дип саный.

- Бу юлдан барыр өчен бик зур сабырлык, тырышлык һәм биергә бик зур теләк кирәк, — ди ул. - Һәм безнең тәрбияләнүчеләребез безгә бу илһамны бүләк итәләр.

Светлана Гаевна балаларны биергә генә өйрәтми. Ул аларны гәүдәне дөрес тотарга, нәфислеккә, сәхнәдә һәм тормышта үз-үзен тота белергә, кызларны нәфислеккә дә өйрәтә. Ул аларга кеше белән мәңгегә кала торган таянычны бирә.

Һәм әлегә зур якты залда музыка яңгыраганда,  «канат ярмаган кошчыклар» могҗиза көтеп торганда, бию яшәячәк. Димәк, аның  эше дә яшәячәк.